Мәдениет және өркениет

 Семинар

Проф. Ғабитов Т.Х.

4 к. 7 сем

Қазақ мәдениеті  және қазіргі заман
Күзгі семестр 2022-2023 оқу жылы
5В020400 – Мәдениеттану – 4 курс, 7 семестр

Пәннің коды 	Пәннің атауы	СӨЖ	Аптадағы сағаттар	Кредит саны	СОӨЖ	
			Дәріс	Практ	Лаб			
	Қазақ мәдениеті  және қазіргі заман
	6	30	15	-	3	6	
Курс туралы академиялық ақпарат	
Оқу түрі	Курс типі/сипаты 	Дәрістер типі	Практикалық сабақтар типі	СӨЖ
саны	Қорытынды
бақылау
формасы 	
Онлайн /
біріктірілген (комбиниорованный)	Теориялық	мәселелік, сараптамалық  	міндеттер шешу,
жағдайлық тапсырмалар	6	Эссе емтихан	
Дәріскер	Философия ғылымдарының докторы, мәдениеттану профессоры Ғабитов Тұрсын Хафизұлы	Офис сағаттар	Кесте бойынша	
e-mail	tursungabitov@mail.ru			
Телефоны 	+7 708 110 29 65			
Курстың академиялық презентациясы	
Пәннің мақсаты	Күтілетін оқу нәтижелері	Оқу нәтижелеріне қол жеткізу индикаторлары: 	
Тұлғааралық және мәдениетаралық өзара қарым-қатынасты реттеу үшін өркениеттік құндылықтарды айқындау

	Пәнді игеру нәтижесінде білім алушы қабілетті бола алады:		
	1-ОН (когнитивті)
Мәдениет  тарихы мен өркениеттану салаларындағы негізгі категориялық-түсініктік аппаратты қолдану  	1.1 ОИ Мәдениет  тарихы мен өркениеттану туралы білімнің теориялық, құндылықтық, қолданбалы астарларын бөліп көрсету.
1.2 ОИ Мәдениет  тарихы мен өркениеттану туралы ілімнің классикалық қорын құрайтын іргелі мәтіндердің негізгі мазмұнын айқындау.
1.3 ОИ Әлеуметтік-мәдени кеңістіктің өркениеттік даму ерекшеліктерін, жаһандық, ұлттық және аймақтықтың заманауи үйлесу негіздерін жіктеу.	
	2-ОН (когнитивті)
Әр түрлі кезеңдердегі мәдениет  тарихы мен өркениеттану тарихи типтерінің негізгі сипаттамаларын талдау	2.1 ОИ Қоғамдық өмірдің әр түрлі саларындағы мәдениет  тарихы мен өркениеттану көріністерін түсіндіру.
2.2 ОИ Мәдениет пен өркениеттің өзара әрекет сипатын және әлемдік мәдени әмбебаптану үрдістерін айқындау.
2.3 ОИ Мәдениет пен өркениет және өнер мәселелері бойынша өзінің көзқарастары мен пікірлерін дәйекті түрде жеткізе білу.	
	3- ОН (функционалдық)
Мәдениет пен өркениет дамуының әр түрлі деректеріне әлеуметтік-мәдени сараптама жүргізу	3.1 ОИ Мәдениет пен өркениеттің тарихи типтерінің негізгі сипаттамаларын сараптау.
3.2 ОИ Әлеуметтік-мәдени талдау жасағанда мәдени-өркениет типологиясының негізгі ұстанымдары мен өлшемдерін қолдану.
3.3 ОИ Тарихи даму барысында қалыптасқан маңызды мәдени-өркениеттік жетістіктер мен құндылықтар жүйесін бағалау.	
	4 –ОН (функционалдық)
Әлеуметтік-мәдени сипаттағы мәселелерге жеке ұстанымын қалыптастыру және негіздеу 	4.1 ОИ Мәдениет пен өркениеттің әр алуан жетістіктеріне құндылықтық қарым-қатынас қалыптастыру.
4.2 ОИ Мәдениет пен өркениеттік талдау әдістерін қолдану.
4.3 ОИ Мәдениет пен өркениеттің бөлшектері арасындағы мәдениет жүйелері мен байланыстары динамикасын түсіндіру.	
	5-ОН (жүйелік)  
Мәдениет пен өркениеттің жетістіктерін олардың жасалуының тарихи мәнмәтінін түсіну негізінде бағалау	5.1 ОИ Ұлттық және әлемдік деңгейдегі адамзат қоғамының тарихи-мәдени даму заңдылықтарының негізінде өркениеттік үдерістердің дамуын сыни тұрғыдан қайта қарастыру.
5.2 ОИ Әлеуметтік-мәдени бейімделу дағдыларын игеру.
5.3 ОИ Қолдағы бар деректер негізінде мәдениеттанулық түсіндіру мен мәдени қайта ұйымдастыру жүргізу.	

Семинар тақырыптары

Семинар № 1. Мәдениет пен өркениет типологиясы 
Семинар №2. Өркениет типологиясының теориясы мен әдіснамасы: негізгі ұғымдар, міндеттері 
Семинар № 3 Әлемдік өркениеттер классификациясы
Семинар № 4. Өркениеттердің тарихи жіктемесі 
Семинар № 5. Ежелгі өркениеттер типтері 
Семинар 6. Конфуцилік-даослық әлем суреті қытай өркениетінің  негізі ретінде
Семинар № 7. Антикалық өркениеті сипаттамасы 
Семинар № 8. Ежелгі Рим өркениеті сипаттамасы 
Семинар № 9. Орта ғасыр өркениеті сипаттамасы
Семинар № 10.   Ренессанс кезеңінің өркениеті сипаттамасы
Семинар № 11. Батыс өркениеті сипаттамасы 
Семинар № 12. Жаңа заманның Еуропалық өркениеті сипаттамасы
Семинар № 13. Қазақ өркениеті сипаттамасы 
Семинар № 14. Қазақстанның орта ғасырлық өркениеті сипаттамасы 
Семинар № 15. Қазақстан Республикасының өркениеті сипаттамасы 

Семинар сабақтарының жоспары

 Бірінші тақырып. Семинар № 1. Мәдениет пен өркениет типологиясы 
Тапсырма:
1. Мәдениеттілік пен өркениеттілік
2. Адам және мәдениет
3. Мәдениеттер типологиясы
4. Шығыс пен Батыс: мәдениеттер сұхбаты

Семинар №2. Өркениет типологиясының теориясы мен әдіснамасы: негізгі ұғымдар, міндеттері 
Тапсырма:
1.	Алғашқы қауымдық құрылыс мәдениетін кезеңдерге бөлу.
2.	Қауымдық құрылыс мәдениетінің материалдарық және рухани негіздері.
3.	Ежелгі адамдардың дүниетанымы. Миф және оның ежелгі адамдар өміріндегі ролі.
4. Діннің алғашқы формалары  ( анимизм, магия, фетишизм, тотемизм, шаманизм).

Семинар № 3 Әлемдік өркениеттер классификациясы
Тапсырма:
1.Көне Мысыр өркениетіндегі жеке адам тұлғасы және қоғам,  оның ерекшеліктері;           Перғауындар мен абыздардың қоғамдағы орны.
2.Мысыр мәдениетінің дүниежүзілік өркениет дамуына тигізген әсері.
3. Көне мысырлықтардың  дүниетанымы, мифологиясы, діни наным-сенімдері мен   бақилық өмір туралы түсініктері.
4.Көне Мысырдағы сәулет өнері мен жазудың ерекшеліктері.

Семинар № 4. Өркениеттердің тарихи жіктемесі 
Тапсырма:
1.	Шумер-Вавилон мәдениетінің даму кезеңдері мен ерекшеліктері.
2.	Көне Шумер-Вавилон қоғамындағы жеке тұлғаның орны, адамдардың дүниетанымы мен діни наным-сенімдері.
3. Шумер-Вавилон мәдениет ескерткіштері (жазба ескерткіштер, сәулет өнері).

Семинар № 5. Ежелгі өркениеттер типтері 
Тапсырма:
1.Үнді өркениетінің басқа мәдениеттерден айырмашылығы неде?
2.  Үнді мифологиясындағы құдайлар иерархиясы. Көне үнділіктердің дүниетанымы, мифологиясы, діни наным-сенімдері мен салт-дәстүрлері.
3. Үндінің  көне жазба ескерткіштері, олардың әлемдік әдебиеттегі алатын орны.
4. Көне Үнді сәулет өнерінің ерекшеліктері.

Семинар 6. Конфуцилік-даослық әлем суреті қытай өркениетінің  негізі ретінде
Тапсырма:
1. Ежелгі Қытай елінің мәдениеті.
2. Ежелгі қытай қоғамы мәдениетінің өзіндік ерекшеліктері, діни наным-сенімдері, салт-дәстүрлері.
3. Ежелгі  Қытай мәдениеті жетістіктерінің дүниежүзілік өркениетке қосқан үлесі.
4. Конфуцийшілдік-даосизм философиялық ілімінің қытай қоғамын қалыптастырудағы ролі.

Семинар № 7. Антикалық өркениеті сипаттамасы 
Тапсырма:
1.Ежелгі Грек мәдениетінің сипаты мен даму кезеңдері.
2. Ежелгі Грекия мәдениетінің мифологиясы мен космоцентризмі. Құдайлар иерархиясы.
3.Гректің философиялық және саяси-этикалық ілімдерінің көрнекті өкілдері ( Пифогор, Демокрит, Сократ, Платон, Аристотель).
4. Ежелгі  грек поэзиясының көрнекті өкілдері мен олардың шығармалары (Гомер, Гесиод т.б.)
      5. Антика қоғамындағы білім беру мен тәрбие мәселелері.

Семинар № 8. Ежелгі Рим өркениеті сипаттамасы 
Тапсырма:
1. Антикалық Римнің дәстүрлі мәдениеті, бастау алған қайнар көздері.
2. Ежелгі Рим қоғамындағы құқық, шешендік өнер, қарым-қатынастар этикасы.
3. Рим қоғамының салт-дәстүрлері, әдеп-ғұрыптары.
4. Әдебиет пен сәулет өнері, оның Батыс өркениетінің архетипі ретіндегі ролі.

Семинар № 9. Орта ғасыр өркениеті сипаттамасы
Тапсырма:
1. Ортағасырлық еуропалық мәдениеттің қалыптасып, дамуының әлеуметтік-экономикалық негіздері.
2. Ортағасырлық білім жүйесі мен мәдениеттің  категориялары.
3. Ортағасырлық мәдениеттің діни және көркемдік канондары. Христианшылық. Христиандық философияның қалыптасуы мен дамуы.
4.  Інжілдің мәдени-тарихи мағынасы.

Семинар № 10.   Ренессанс кезеңінің өркениеті сипаттамасы
Тапсырма:
1. Қайта Жаңғыру  мәдениетіндегі гуманизм және адам идеалы.
2. Антика дүниесі мен Қайта Жаңғыру дәуірі мәдениеттерінің сабақтастығы.
3. Қайта Жаңғыру дәуірі алыптары.
4. Діни реформация және мәдени құндылықтардың өзгеруі.

Семинар № 11. Батыс өркениеті сипаттамасы 
Тапсырма:
1. Жаңа Заманның мәдени-құндылық  бағдарлары.
2. Қоғамдағы ғылым мен техника ролінің абсолюттендірілуі.
3. Классицизм идеалдары мен құндылықтары.
4. Ағартушылық мәдениетінің әлеуметтік-экономикалық негіздері.

Семинар № 12. Жаңа заманның Еуропалық өркениеті сипаттамасы
Тапсырма:
1. ХХ ғасыр мәдениетінің негізгі құндылықтары мен қайшылықтары.
     2. Модерн және постмодерн
     3. Мәдени интеграцияның ғаламдық бағыттары. 
     4. Мәдени мұраны сақтаудың  басты мәселелері мен міндеттері, ондағы мемлекет пен қоғамдық институттардың ролі.

Семинар 13. Қазақ өркениетінің бастаулары.
Тапсырма:
1.Қауымдық құрылыс кезіндегі қоныстар және материалдық мәдениет ескерткіштері.
2. Түрік өркениеті және оның ерекшеліктері. Көне түріктердің космогониясы мифологиясы.
3. Көнетүріктік руникалық жазулар. «Орхон-Енисей» ескерткіштері.
4. Ортағасырлық қалалық мәдениеттің негізгі сипаттары.

Семинар № 14. Қазақстанның орта ғасырлық өркениеті сипаттамасы 
1. Номадизм өмір салты ретінде. 
2. Еуразиялық кеңістіктегі номадтар мәдениетінің негізгі белгілері.
3. Қазақ хандығының құрылуы – ұлттық мәдениет қалыптасуының негізі. Жыраулар, ақындар, күйшілер , шешендер шығармашылықтары, қол өнері, ою-өрнек рәміздерінің ерекшеліктері.
4. Қазақтардың космологиялық түсініктері мен дүниетанымының синкретизмі.

Семинар № 15. Қазақстан Республикасының өркениеті сипаттамасы 
Тапсырма:
1.Қазақстанның Ресей империясының құрамына кіруі, ұлттық төл мәдениет саласындағы дағдарыс және оның ақындар поэзиясындағы көрінісі.
2. Қазақтың ғалым-ағартушыларының белгілі еңбектері (Абай – философ және ақын, Шоқан – Шығыс мәдениеттерін зерттеуші, Ы.Алтынсарин – қазақ ағартушылығының көрнекті тұлғасы, т.б. )
3.Х1Х ғ.ХХ ғ. Қазақ поэзиясы мен музыка өнерінің белгілі қайраткерлері, әдебиет майталмандары мен саяси қайраткерлер.(Құрманғазы, Тәттімбет, Дәулеткерей, Ақан сері, т.б; әдебиет майталмандары мен саяси қайраткерлер.( Ә.Бөкейханов, А.Байтұрсынов, Ж.Аймауытов, М.Жұмабаев т.б.)
 4. Кеңестік Қазақстан мәдениеті. Өнердің, білім мен ғылымның Қазақстандағы дамуы.   Көрнекті өкілдері.
 5. Егемен Қазақстандағы  ұлттық мәдениетті жандандыру мен өркендету  мәселелері. 

Негізгі  әдебиеттер
1.Сапрыкин. Введение в культурологию.Уч.пособие. М.1995.
2. Введение в культурологию. В 3-х томах. М.,1995.
3. Габитов Т. Культурология. А.,2001
4. Габитов Т. М. Мәдениеттануға кіріспе. А.,2001
5. Гуревич П.С. Культурология.Учебное пособие.М.1996.
6. Гуревич П.С. Культурология . Уч.пособие. М.1996.

Қосымша әдебиеттер:

1.	Ғабитов Т.Х. Мәдениеттану. А., 2001
2.	Ғабитов Т.Х. Мәдениеттану негіздері. А., 2003
3.	Тимошинов В.И. Культурология: Восток и Запад. А., 2001
4.	Гердер И.Г. Идеи к философии истории человечества. М., 1977
5.	Казахи. Историко - этонграфической исследование. А., 1985
6.	 Әл – Фараби. Философиялық трактаттар. А.,1873
7.	Бейсенов Қ. Қазақ топырағындағы  қалыптасқан ғақлиятты ой кешу үрдістері. А., 1994
8.	Древняя цивилизация. М., 1989
9.	Культурология. Антология. Т.1., М., 1994
10.  Сорокин П. Человек. Цивилизация. Общество. М., 1992.
11. Шпенглер О. Закат Европы. М., 1999.